BAĞIMSIZ MİMARİ DANIŞMANLIĞI
Mimari modelleriniz kritik kararları gerçekten destekliyor mu?
Depo dolu. Modeller var. Gereksinimler yazılmış. Yol haritası hazırlanmış.
Yine de yönetim “bu yetenek hangi programla gerçekleşecek?”, program ekibi “hangi diğer programa bağımlıyız?”, mühendis “bu gereksinim hangi teknik yapıyla ilişkili?” diye sorabilir.
Hangi kararın hangi mimari bilgiye dayanabileceğini görünür hâle getirmek.
Canbek, mimariyi çerçeve veya çizim üretme faaliyeti olarak değil, karmaşık sistem kararlarını destekleyen izlenebilir bilgi yapısı olarak ele alır.
ÇİZİM VE MİMARİ
Çizim yapmak ile mimari kurmak aynı şey değildir.
Bir görünüm güzel görünebilir. Ama hangi sorunun cevabı?
Bir ok iki kutuyu bağlayabilir. Fakat ilişkinin anlamı ne? Destekliyor mu, gerçekleştiriyor mu, bağımlı mı, kısıtlıyor mu, tüketiyor mu, üretiyor mu veya başka bir ilişki mi var?
İlişkinin yalnızca varlığı değil, anlamı önemlidir.
ÇERÇEVE
Çerçeve amaç değildir.
TOGAF, NAF, ArchiMate, UML ve mimari bakış açıları değerli olabilir.
Fakat ilk soru “hangi çerçeveyi uygulayacağız?” olmamalıdır.
Hangi kararı veya sistem problemini daha görünür hâle getirmemiz gerekiyor?
Çerçeve, bu problemi yapılandırmak için kullanılır.
İZLENEBİLİRLİK
Strateji ile teknik gerçekleştirme arasındaki zincir nerede kopuyor?
Her kuruluş aynı varlık adlarını kullanmak zorunda değildir. Ama teknik çalışmanın hangi ihtiyaca dayandığı izlenebilmelidir.
PROGRAM BAĞIMLILIKLARI
Program isimlerinin arasına ok çizmek bağımlılık analizi değildir.
Bir program başka bir programın servislerini kullanabilir. Ortak yapı taşı, yukarı veya aşağı yönlü bağımlılık, çift yönlü ilişki, bağlamsal bağımlılık veya yol haritası bağlaşımı olabilir.
Bağımlılığın türü, yönü ve karar etkisi açıklanmalıdır.
AYNI BİLGİ · FARKLI KARAR GÖRÜNÜMLERİ
Tek bir doğru kaynak, herkes için tek bir görünüm demek değildir.
Yönetici, program sorumlusu, gereksinim yöneticisi ve mühendis aynı bilgiye farklı sorularla bakar.
Amaç → yetenek → program
Hangi yatırım veya program hangi stratejik ihtiyeti destekliyor?
Gereksinim → sistem → servis
Hangi teknik yapı hangi gereksinimi gerçekleştiriyor ve hangi bağımlılıklar var?
Mimari görünümün görevi her şeyi göstermek değil. İlgili karar için gerekli ilişkileri göstermektir.
Envanter mimari anlayış değildir.
Uygulama, servis, program veya gereksinim listeleri gerekli olabilir. Değer, aralarındaki ilişkiler kurulabildiğinde artar.
Liste ne olduğunu söyler.
Uygulamalar, servisler, programlar ve gereksinimler ayrı ayrı görünür olabilir.
Mimari neden ve nasıl bağlandığını gösterir.
Uygulama → servis, servis → yetenek, yetenek → gereksinim, program → gerçekleştirim gibi bağlar karar görünürlüğünü artırır.
Arayüz listesi değildir.
Kim üretiyor, kim tüketiyor, hangi bilgi, hangi rol veya organizasyon bağlamında, hangi sistem destekliyor ve hangi kısıt geçerli?
Alternatif analizi yalnızca puan tablosu değildir.
Alternatif, ölçüt, varsayım, bağımlılık, kısıt, risk, ödünleşim ve karar gerekçesi birlikte ele alınmalıdır.
DEVAM ETTİRİLEBİLİRLİK
Repository dosya deposu değildir.
Model yönetişimi, sürümleme, ilişki anlamları, bakış açısı mantığı, sahiplik ve devir yaklaşımı mimari çalışmanın parçasıdır.
Bir çalışma danışman ayrıldığında yalnızca PDF’ler üzerinden anlaşılabiliyorsa kırılgandır.
İyi mimari yalnızca anlaşılır olmamalı. Devam ettirilebilir de olmalıdır.
YÖNTEM
Önce mimarinin cevaplaması gereken karar problemini tanımlarız.
Mimari çalışma, araç veya çerçeve seçimiyle başlamaz.
Karar problemini tanımla
Mimarinin hangi soruya cevap vermesi gerekiyor?
Mevcut çıktıları ve teknik gerçeği incele
Model ve belgeler kadar gereksinim, sistem sınırı ve veri ilişkilerine bak.
Varlık ve ilişki anlamlarını netleştir
Aynı kavramın modellerde farklı kullanılmasını sorgula.
İzlenebilirlik zincirini kur
Stratejik amaçtan teknik gerçekleştirmeye gerekli bağlantıları belirle.
Bağımlılık ve boşlukları analiz et
Özellikle programlar ve ortak yetenekler arasındaki ilişkileri görünür kıl.
Karara uygun görünümler tasarla
Tek büyük resim yerine soruya uygun bakış açıları oluştur.
Paydaşlarla doğrula ve iyileştir
Mimariyi masa başında tamamlanmış kabul etme.
Devredilebilir yapı oluştur
Depo, model anlamları ve bilgi devrini teslimatın parçası yap.
Olası çıktılar
Karar ve görünürlük
- Problem ve karar çerçevesi
- Mimari görünüm bulguları
- Karar odaklı mimari paketi
İzlenebilirlik
- Stratejiden tekniğe izlenebilirlik
- Yetenek ve gereksinim görünümleri
- Gerçekleştirim ve fayda bağlantıları
Bağımlılık ve akış
- Program bağımlılık haritası
- Operasyonel bağlam
- Bilgi akışı mimarisi
Süreklilik
- Bakış açısı kataloğu
- Model ve depo yönetişimi önerileri
- Devir ve süreklilik paketi
Çalışma biçimleri
Program mimarisi karar ve izlenebilirlik sprinti
Tipik olarak 2–4 haftada belirli bir karar problemi, program bağımlılıkları, izlenebilirlik kopuklukları ve gerekli bakış açıları ele alınır. İlk karar paketi, bağımlılık görünümü ve devam planı üretilir. Süre kapsam ve erişime göre teyit edilir.
Mimari sağlık incelemesi
Mevcut mimari ürünlerin ve deponun kritik kararları ne ölçüde desteklediğini inceler.
Program mimarisi ve izlenebilirlik tasarımı
Yetenek, gereksinim, program bağımlılıkları ve gerçekleştirim ilişkilerini yapılandırır.
Dönemsel baş mimar danışmanlığı
Belirli günlerde üst düzey mimari sorgulama, karar desteği ve süreklilik sağlar.
Sınırlı süreli program veya kıdemli mimari görevi
Ankara merkezli ya da uluslararası uzaktan ekiplerde; gerektiğinde proje seyahatiyle Programme, Capability, Enterprise veya Chief Architect sorumluluğu üstlenilebilir.
BU HİZMET NE DEĞİLDİR?
Güzel diyagram üretme hizmeti değildir.
- TOGAF uygulama paketi değildir.
- ArchiMate çizim hizmeti değildir.
- Genel “mevcut durum / hedef durum / yol haritası” paketi değildir.
- Her durumda yeni bir mimari kurulu kurmayı önermez.
- İç mimari ekibinin yerini almak zorunda değildir.
İLGİLİ DENEYİM
Çerçeve bilgisinden önce sistem kurmuş bir mimarın bakışı.
HAVELSAN’da Open Skies gözlem uçağı görev sistemi ve Türkiye, Pakistan ve Güney Kore için Elektronik Harp Test ve Eğitim Sahası projelerinde yazılım ve sistem mühendisliği; HAVELSAN ve ASELSAN’da bilgi/siber güvenlik ve kurumsal mimari; ABD’deki bir yıllık çok uluslu görevde yetenek ve program mimarisi deneyimi.
Proje adları burada prestij listesi olarak değil, mimari kararların gerçek yazılım, veri, entegrasyon, güvenlik ve saha teslimatı sonuçlarını taşıdığı ortamı göstermek için anılır. Hassas sistem, görev, üs veya mimari ayrıntılar paylaşılmaz.
Mimari seviyede düşünür. Gerektiğinde gereksinime, veri modeline, sisteme ve teknik ayrıntıya iner.
İLGİLİ ÇALIŞMA VE İÇGÖRÜ